أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
157
قانون ( فارسى )
اين مواد در آن است ، غلظت مواد مزبور باشد نيروى هاضمه غليظ را رقيق مىگرداند و اگر بازدارنده رقيق باشد آن را غليظ مىنمايد و چنانچه پيوستگى ، عامل بازدارنده باشد آن را گسستگى مىدهد . اين كنش نيروى هاضمه را پختن و نضج دادن مىنامند و گاهى هم آن را با واژهء هضم همرديف تلقى مىكنند و آن را هضم و پخته گردانيدن مىخوانند . كار نيروى دفعكننده آن است كه هر مادهء زائدى را كه از غذا باقى مانده است و براى تغذيه مناسب نيست همراه مازاد غذا ( نسبت به نيازمندى ) بيرون راند ، يا از آن بىنياز شود و يا براى اينكه از استعمال آن فارغ شود آن را بسوى مجراى مناسب دفع روان گرداند ، همچنانكه در دفع ادرار رخ مىدهد . براى بيرون راندن مواد زائد منافذ و مجراهائى آماده شده است كه نيروى دفعكننده آنها را از طريق اين مجارى و منافذ بيرون مىراند . ليكن چنانچه مواد زائد در جائى قرار گيرند كه معبرى براى دور راندن آنها موجود نباشد ، نيروى دفع كننده مواد زائد اندام بزرگ و مهم را به سوى اندام كوچكتر و كماهميتتر مىراند و از اندام سخت به سوى اندام سست روانه مىكند . هرگاه مواد زائد خودبخود گرايشى به طرف معبر خروج داشته باشد ، نيروى دافعه تا حد مقدور راه بر آن مسدود نمىسازد و آن را از راه خود روىگردان نمىكند . ابزار كار نيروهاى خدمتگزار چهار نيروى طبيعى نامبرده كه نيروهاى خدمتگزار ناميده مىشوند در انجام كار و وظيفه خود از چهار كيفيت يعنى از كيفيات چهارگانهء گرمى ، سردى ، رطوبت و خشكى استفاده مىكنند . گرمى : گرمى براى هريك از نيروهاى چهارگانهء جذبكننده ، دريافتكنده ، هاضمه و دافعه مورد استفاده مىباشد . سردى : سردى در سرشت خود مخالف همهء اين نيروهاست و هيچيك از نيروهاى چهارگانه از آن استفاده نمىكند ، چه كنش اين نيروها همه از آثار جنبش است . جنبش در كشيدن و دفع كردن كه آشكار است . جنبش در عمل هضم به اين قرار است : هضم عبارت از تجزيهء اجزاى مادهء غليظ و متراكم و تركيب آن اجزاء با مادهء رقيق و لطيف است . جدا ساختن و